Chiu-Chiu se kerkie

Ek het teen laat middag in Chiu-Chiu aangekom, op die stowwerige pad deur die woestyn vanaf Calama.  Dis ‘n klein plekkie, met nederige huisies wat skouer aan skouer ingeryg is aan weerskante van die grondpad wat as hoofstraat dien.

Ek het by ‘n winkeltjie gestop om iets te kry vir aandete:  Lekker varsgebakte brood met botter op.  Daar was nie eintlik veel anders op die rakke nie.  Suigstokkies, sjokolade en sulke groot outydse suikerlekkers.  Toe ek betaal, het die vrou agter die toonbank ‘n yslike ou sakrenaar uitgehaal en sorgvuldig die bedrae vir my handvol eetgoed opgetel en toe die regte hoeveelheid kleingeld met sorg uitgekeer.  Haar driejarige dogtertjie was besig om agter tussen die rakke met haar poppe te speel.  Sy het vriendelik vir my geglimlag, asof sy bly was om mense te sien.

Chiu-Chiu se kerkie is een van die oudstes in Chile.  Dit is in 1536 opgerig.  Die witgekalkte mure is amper twee meter dik en effe skeef na alle kante toe. 

Die voorkant kyk uit op die dorpie se plein met sy rye peperbome en bankies in die skaduwees.  Dit het my opgeval dat die meeste mense op straat bejaardes was.

Daar was ‘n begrafnisdiens aan die gang toe ek by die kerk aankom en al die deure was toe.  Na ‘n rukkie het ‘n man uitgekom.  Hy het toe in die een toring opgeklim en die klok saggies, afgemete begin lui: Dong, dong, dong …  Familielede en kennisse het kort daarna, in stilte, die kis uit die gebou gevolg.  Toe was die kerk skielik leeg en ek het ingestap om te gaan kyk.

Die sydeure is van kaktushout gemaak en die planke is sorgvuldig met rieme aanmekaar vasgeheg.  Yslike ou houtskarniere pas netjies in die kerk se balke.

Die kerkie staan met sy rug teen die rivier.  Elke bietjie kosbare water word hier sorgvuldig benut om groentebeddings en lusernlande mee nat te lei.

Ek het my vinnige besoek aan Chiu-Chiu geniet.  Dis duidelik ‘n hegte gemeenskap. Mense se eenvoudige lewens is in balans  met die dorre omgewing waarin hulle bestaan. 

Niks hier gaan gou verander nie.

 

*      *      *

die verlore vallei

Ek is weer vir ‘n paar dae in Chile.  Gister het ek gou na werk ‘n paar plekkies in die woestyn gaan opsoek wat ek jare gelede laas gesien het.

Die Lasanavallei lê weggesteek in ‘n diep skeur in woestynvlaktes anderkant Calama.  Die omgewing se argeologiese geskiedenis strek terug oor ‘n tydperk van elf duisend jaar.  Die vallei was reeds sedert 1,500 voor Christus ‘n belangrike verbindingsroete tussen verskillende kultuurgroepe in die noorde en suide van Suid-Amerika.  Daar is in die ou dae hier handel gedryf met goud, silwer en sout.  Lamas is gebruik om goedere oor die Andes te vervoer.  Oral in die berge sien mens tekens van beskawings uit ‘n ander tyd:  Daar is misterieuse rotstekeninge teen die hange.  Die kranse is ook vol grotte, waarvan sommige tot redelik onlangs nog bewoon was.

Hierdie klipbouvalle hoog op in die Lasanavallei is sowat seshonderd jaar oud en is opgerig nog voordat die Inkas die omgewing verower het, en daarna die Spanjaarde.  Dis interessant om tussen die ou klipmure rond te klouter en te sien hoe ‘n hele gemeenskap se huise aanmekaargepas het.  Daar is tekens van plekke waar kos gekook is en waar graan gestoor is.  Vandag heers hier ‘n doodse stilte, behalwe vir die geruis van die namiddagbries deur die peperbome se blare, en die gekwetter van vinke in die takke.     

In Lasana is daar orals langs die rivier nog klein gemeenskappe, waar die tradisionele lewenswyse nog min verander het in die laaste paar honderd jaar.  Huisies is klein en eenvoudig gebou. Leivore wat lank gelede uitgemeet is, word oor geslagte heen nog steeds gebruik om lappies lusern en groente nat te lei. 

Meeste van die werk word nog met die hand gedoen.  Hierdie boer was besig om lusern te sny met sy sens toe ek verby gery het.

In die laat namiddag verkleur die klipperige valleiwande in skakerings van rooi en pers, terwyl die son se laaste strale vir oulaas nog die rivier in die lang gras se water laat blink.  Daar heers ‘n anderse stilte hier en ‘n tydloosheid wat mens sommer weer laat moed skep vir die lewe.

 

 

 

 

 

 

 

 

Wanneer mens die vallei se strepie groenigheid verlaat, bevind jy jouself gou weer op die lewelose vlaktes van die Atacamawoestyn, met die Andesberge se pieke en vulkane na die ooste se kant toe. 

Calama is sowat 50 km verder en daarna is dit nog 230 km se ry deur die klipperige stoflandskap wat wyd na alle kante toe uitstrek, tot by Antofagasta teen die see.

 

 

*      *      *

Die mond van die Oranjerivier

Ek verlede week by die vliegtuig se venster sit en uitkyk.  Dit was ‘n skoon en wolklose dag en mens kon duidelik bekende merkers in die landskap daar onder raaksien.

Ek het hierdie foto’s  geneem van die benede-Oranjerivier se laaste sowat 100 km op sy kronkelpad na die see.  Ek ken die wêreld daaronder nogal goed omdat ek dikwels by die myne in die omgewing besoek afgelê het.  Daar is heelwat diamantoperasies al langs die Oranje en dan ook teen die kus, noord en suid van die riviermond.  Diamante is deesdae hier nie meer so volop as in die verlede nie.  Nietemin bly dit nog steeds by verre die grootse industrie in die dorre Richtersveld en ook die suide van Namibïe.  (Die gebied het oor die jare reeds meer as 100 miljoen karaat diamante  van hoogstaande gehalte gelewer.)  Huidiglik staan produksie op sowat 1 miljoen karaat per jaar.  Dis ongeveer 200 kilogram van die blink klippies wat vroue regoor die aarde so op hol jaag.

Die Oranjerivier het oor miljoene jare die diamante hierheen aangespoel van so ver weg as die berge in Lesotho.  Ander diamante is weer deur die wind, in die sand van die Namibwoestyn, rivier toe en see toe aangewaai.  Sterk seestrome het die diamante dan laat konsentreer in gruislae waar die strandlyn lank gelede geloop het.  As jy mooi kyk, sal jy in die onderste foto sien hoe die die myners keerwalle in die see gebou het om die diamante onder die seesand uit te haal.   

Daar is baie mooi weggesteekte en interessante plekke al langs die rivier.  Van hulle het die mooiste name:  Bloeddrift, Sendelingsdrift, Jakkalsberg en Nxodap is ‘n paar voorbeelde.

Dit raak vrek warm in die riviervallei.  By Bloeddrift draai die kwik soms by 50 grade Celsius in die somer.  Die rivier bring egter lafenis en ‘n bietjie groenigheid op sy banke, wat dit leefbaar maak vir mens en dier.

Wie weet:  Eendag kom ek dalk weer terug om lekker vakansie te hou en foto’s te neem in die Richtersveld daar doer onder …

*      *      *

Ompad

 

   

 

Ek onthou nog soos gister
ons heel laaste wals,
die volmaaktheid van saamwees
met jou teen my vel.
Die glimlag op jou lippe,
maar die blink in jou oë
wat die waarheid uitspel.

Ek keer nou my rug
na ons kruispad op die vlakte
en ek beur teen die wind
na my pas in die berge.
Ek wonder steeds hoe reis jy
op jou pad na die verte;
Sal jy my eendag vertel? 

Die langpad lê voor,
my padkos is gepak,
jou kompas in my hande,
my skat in my hart.
Elke nuwe dag begin met
Totsiens en Goeie Môre,
maar nooit nie Vaarwel.

  

*  *  *

Kinders by die stroom

In die heuwels hier naby die stad is daar baie versteekte valleitjies tussen die bome se groen waar die dorpsjapies gaan ontspan oor naweke.

Hierdie tyd van die jaar, vroeg in die lente, loop die bergstroompies nog sterk.  Oral in die bosse hoor mens die geruis van lopende water, saam met die vrolike stemme van kinders wat in die poele rondplas.

Toe ek hierdie kiekie geneem het, het dit my laat terugdink aan my eie kinderdae op die plaas toe my broers en ek ook net so lekker in die rivier gespeel het.  Ja-nee.  Dit was gelukkige tye.

 

*      *      *